1 MAYIS’TA İŞÇİLERİN EN ÇOK MERAK ETTİĞİ 6 HAK

Türkiye’de işçi-işveren uyuşmazlıklarının büyük bir kısmı, işçi haklarının tam olarak bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. 1 Mayıs, işçi haklarının hatırlanması açısından önemli bir gün olmakla birlikte, işçi hakları sadece bugüne özgü değil; yılın her günü bilinmesi ve korunması gereken temel haklardandır.

Özellikle işten çıkarılma süreçleri, fazla mesai ve tazminat süreçlerinde yapılan hatalar, işçiler açısından ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir. Bu yazıda, uygulamada sıkça karşılaşılan ve en fazla merak edilen işçi haklarını kısa ve anlaşılır şekilde ele aldık.

1.     Kıdem Tazminatı Hakkı Nedir? Kimler Alabilir?

İşçi haklarının en önemlilerinden biri kıdem tazminatıdır.

En az 1 yıl aynı işyerinde çalışan işçi;

• İşvereni tarafından haksız bir şekilde işten çıkarılırsa,

• Haklı bir nedenle kendisi işten ayrılırsa kıdem tazminatına hak kazanır.

Kıdem tazminatı, çalışılan her yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, işçinin haklı nedenle istifa etmesine rağmen kıdem tazminatının ödenmemesidir. Bu gibi durumlarda işçi, arabuluculuk sürecinin ardından dava yoluna başvurabilmektedir.

2. İhbar Süresi ve İhbar Tazminatı

İş sözleşmesini sona erdirmek isteyen taraf, belirli bir süre önceden iş sözleşmesini feshettiğini karşı tarafa bildirmek zorundadır.

Bu süreler:

Ø  0–6 ay çalışma için                : 2 hafta

Ø  6 ay–1.5 yıl çalışma için        : 4 hafta

Ø  1.5–3 yıl çalışma için             : 6 hafta

Ø  3 yıl üzeri çalışma için          : 8 hafta

Eğer bu sürelere uyulmazsa, ihbar tazminatı gündeme gelir. Uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardan biri ise işçinin ihbar süresine uymadan işten ayrılması veya işverenin işçiyi derhal işten çıkarmasıdır. Bu gibi hallerde her iki taraf açısından da ihbar tazminatı gündeme gelecektir.

3. Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır. Fazla mesai yapan işçiye normal saatlik ücretinin %50 fazlası ödenmelidir.

Fazla mesai, işçi hakları kapsamında en sık ihlal edilen alanlardan biridir. Yargıtay kararları uyarınca işverenin “maaşa dahil” diyerek fazla mesai ücretini ödememesi mümkün olmayıp hukuka aykırıdır. Ancak ne yazık ki uygulamada işçiler fazla mesai çalışması yapmakta ve çoğu zaman ücretlerini ya hiç alamamakta ya da eksik almaktadır.

4. Yıllık Ücretli İzin Hakkı

Yıllık izin hakkı işçinin, işçi hakları kapsamında temel dinlenme haklarından biridir. İşçiler çalıştıkları süre ile bağlantılı olarak bu hakkını kullanabilmektedir.

Aynı işyerinde en az 1 yıl çalışan işçi:

• 1–5 yıl arası çalışması için    : en az 14 gün

• 5–15 yıl arası çalışması için  : en az 20 gün

• 15 yıl ve üzeri çalışması için : en az 26 gün yıllık ücretli izin kullanabilir.

  
  

İşveren bu hakkı işçiye kullandırmak zorundadır. “İzin yerine ücret” kural olarak mümkün değildir.

5. İşe İade Davası Hakkı

Belirli şartlar altında işten çıkarılan işçi, işe iade davası açma imkanına sahiptir. Bunun için:

• İşyerinde en az 30 işçi çalışmalı

• İşçinin en az 6 aylık kıdemi olmalı

• Fesih geçerli bir nedene dayanmamalıdır.

İşe iade davası açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurulması gerekmektedir. Ayrıca işçinin, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren 1 ay içerisinde arabulucuya başvurması gerekmektedir. Eğer dava sonucunda işçi işe başlatılmazsa, işverence bu kapsamda tazminat ödenmesi gerekir.

6. Zorunlu Arabuluculuk Süreci

İşçi alacakları ve işe iade davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması kanuni bir zorunluluktur. Bu nedenle dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmakta ve taraflar bu süreçte bir araya gelerek uyuşmazlığı çözmeye yönelik görüşmeler gerçekleştirmektedir.

Taraflar arasında anlaşma sağlandığı durumda dava aşamasına geçilmemektedir. Bu nedenle arabuluculukta anlaşma sağlanması hem süreci oldukça hızlandıran hem de tarafların menfaatlerini ortak noktada buluşturan bir hukuki yoldur.

HUKUKİ DESTEK

İşçi haklarına ilişkin uyuşmazlıklarda hak kaybı yaşamamak için sürecin başından itibaren profesyonel şekilde yürütülmesi büyük önem taşır. Bu kapsamda kıdem tazminatı, fazla mesai alacakları veya işe iade süreçleri hakkında detaylı bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Av. Nagehan CANTÜRK

Kurucu Avukat